Glyfosaat handleiding: wat mag nog, hoe gebruik je het veilig en wat zijn de alternatieven?

Glyfosaat is het meest gebruikte onkruidbestrijdingsmiddel ter wereld en was jarenlang te koop bij elke tuinwinkel in Nederland. Maar de regels zijn de afgelopen jaren ingrijpend veranderd. Als particulier mag je in 2026 geen glyfosaat meer kopen of gebruiken. Als professional gelden strenge voorwaarden. In deze handleiding lees je wat de huidige regels zijn, hoe glyfosaat werkt, hoe je het veilig toepast als je het nog mag gebruiken, en welke alternatieven er zijn voor de thuistuin.

Wat is glyfosaat en hoe werkt het?

Glyfosaat is een breedspectrum herbicide dat vrijwel alle planten doodt waarmee het in contact komt. De stof werkt door een specifiek enzym in planten te blokkeren: het EPSPS-enzym, dat nodig is voor de aanmaak van bepaalde eiwitten. Mensen en dieren hebben dit enzym niet, waardoor glyfosaat in theorie selectief is voor planten. Toch is er al jaren wetenschappelijke discussie over mogelijke gezondheidsrisico's bij langdurige blootstelling.

Glyfosaat is het werkzame bestanddeel in onder andere Roundup, het meest bekende product. Na het sproeien wordt de stof door de bladeren opgenomen en getransporteerd naar de wortels. Daarna sterft de plant volledig af, inclusief de wortel. Dit maakt glyfosaat effectief tegen hardnekkige wortelonkruiden zoals ridderzuring, brandnetel, kweekgras en akkerdistel.

Glyfosaat bindt snel aan bodemdeeltjes en breekt na gebruik binnen enkele weken tot maanden af door bodemmicroben. In droge of koude omstandigheden duurt afbraak langer. In grondwater en oppervlaktewater wordt glyfosaat bij hogere concentraties regelmatig aangetroffen.

In 2023 verlengde de Europese Unie de toelating van glyfosaat met 10 jaar, ondanks bezwaren van milieuorganisaties. In Nederland is echter al eerder wetgeving ingevoerd die het particulier gebruik volledig verbiedt.

Wat zijn de regels in Nederland in 2026?

De regelgeving rond glyfosaat in Nederland is complex en verschilt per gebruikersgroep. Dit zijn de actuele regels:

Particulieren: volledig verbod

Sinds 2023 mogen particulieren in Nederland geen glyfosaat-houdende middelen meer kopen of gebruiken. Het verbod geldt voor alle toepassingen: onkruid op terrassen, paden, in de moestuin en siertuin. De NVWA (Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit) handhaaft dit actief en onaangekondigd. In februari 2026 waarschuwde de NVWA ruim 2.400 mensen die via internet illegale bestrijdingsmiddelen met glyfosaat hadden gekocht. Bij herhaaldelijke overtreding worden boetes opgelegd.

Agrarische professionals: beperkt toegestaan

Agrarische gebruikers (boeren en telers) mogen glyfosaat nog gebruiken, maar onder strenge voorwaarden:

• Alleen op percelen direct voor oogst (doodspuiten van gewas) of voor grondbewerking zoals ploegen
• Niet nabij waterlichamen, sloten of drinkwaterbeschermingszones
• Met een geldig gewasbeschermingsbewijs (Bewijs van Vakbekwaamheid, BVA)
• Niet in bufferstroken langs waterlopen (minimaal 1 tot 5 meter afhankelijk van het gewasperceel)
• Niet meer als standaard-onkruidbeheermethode in het groeiseizoen

Hoveniers en groenonderhoud: in principe verbod

Hoveniers, gemeenten en bedrijfsterreinbeheerders mogen glyfosaat in principe niet gebruiken voor onderhoud van verhardingen en beplanting. Uitzonderingen gelden voor de bestrijding van specifieke invasieve plantensoorten (zoals Japanse duizendknoop of reuzenberenklauw) en alleen na een officiële ontheffing van de bevoegde instantie.

Openbare ruimte: verbod

Gemeenten en waterschappen mogen glyfosaat niet gebruiken voor het beheer van openbare ruimte, bermen en verhardingen. Zij zijn overgestapt op mechanische en thermische methoden: heet water, borstelmachines, branden en schoffelen.

Stap voor stap: correct gebruik voor professionals

Ben je agrariër of werk je met een professionele ontheffing? Volg dan deze stappen voor veilig en effectief gebruik:

1. Controleer de toelating van het specifieke product. Niet elk glyfosaatmiddel is nog toegelaten voor elk gebruik. Raadpleeg de website van het Ctgb (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden) voor het actuele register.
2. Draag persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM): handschoenen van nitril of neopreen, een beschermende bril, een overkleding van lange mouwen en lange broek. Bij gebruik van een rugspuit of mechanische veldspuit ook een gezichtsscherm en ademhalingsbescherming (FFP2 of FFP3).
3. Controleer de weersomstandigheden zorgvuldig. Spuit nooit bij wind (windkracht 3 of hoger, meer dan 5 m/s), regen of extreme hitte boven 25 graden Celsius. Wind veroorzaakt drift naar aangrenzende percelen of waterlopen; regen spoelt de stof weg voordat ze door de bladeren wordt opgenomen. Een droog, windstil moment vroeg in de ochtend werkt het best.
4. Bereid de spuitoplossing correct voor. Glyfosaat wordt altijd verdund met water. Volg de doseringsrichtlijn op het etiket van het specifieke product. Typische concentraties voor onkruidbestrijding liggen tussen 1% en 5% afhankelijk van de onkruidsoort, het groeistadium en het soort perceel.
5. Spuit gericht op de groene bladmassa. Zorg dat de bladeren volledig nat zijn maar vermijd afdruipen tot op de grond. Hoe meer het middel afdruipt, hoe meer het onnodig in de bodem terechtkomt. Gebruik een doppen met lage druk voor fijne druppels en houd de spuitlans dicht bij het onkruid.
6. Wacht met betreden van het behandelde terrein. Laat het middel minimaal 6 uur intrekken en bij voorkeur 24 uur droog blijven. Mensen en huisdieren mogen het behandelde terrein niet betreden zolang de vloeistof nog zichtbaar nat is.
7. Lees de bijsluiter volledig door. Per product gelden specifieke re-entry-tijden, bufferstrookafstanden en verboden toepassingen (bijv. niet in de buurt van watergangen of beschermde gebieden).

Veelgemaakte fouten bij glyfosaatgebruik

Dit zijn de meest voorkomende fouten die leiden tot onvoldoende werking, milieuschade of wettelijke problemen:

• Te hoge concentratie gebruiken – meer is niet beter. Een te hoge concentratie brandt het blad af voordat de stof de wortels bereikt. De plant sterft bovengronds, maar de wortel overleeft en schiet opnieuw uit. Volg de aanbevolen dosering op het etiket.
• Spuiten bij wind of regen – glyfosaat drifteert bij wind naar aangrenzende gewassen, bloementuinen of waterlopen. Na regen wordt de stof weggespoeld en werkt hij niet. Controleer altijd het weerbericht voor aanvang.
• Onkruid spuiten dat al bloeit of zaad draagt – glyfosaat doodt de plant maar laat rijp zaad onberoerd. Spuit liever in de actieve groeifase, voordat de plant bloeit of zaad zet, voor het beste resultaat.
• Geen wachttijd in acht nemen – resultaat is pas na 7 tot 14 dagen zichtbaar. Te vroeg herbehandelen is zinloos, kost geld en leidt tot onnodige blootstelling van het milieu. Wacht minimaal 14 dagen voor een herbehandeling.
• Buiten de toegestane periode spuiten – op kleigrond niet spuiten als de grond verzadigd is of bij risico op bevriezing; de stof sijpelt dan onvoldoende in en lekt naar grondwater.
• Als particulier gebruik maken van glyfosaat – dit is illegaal in Nederland. De NVWA controleert actief, ook bij onlineaankopen van buitenlandse webshops, en legt boetes op.

Gezondheids- en milieurisico's: stand van zaken in 2026

De wetenschappelijke discussie over glyfosaat loopt al meer dan tien jaar en is nog steeds niet beslecht. Dit is de stand van zaken:

• Het Internationaal Kankeronderzoeksagentschap (IARC) classificeerde glyfosaat in 2015 als waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen (categorie 2A), gebaseerd op dier- en epidemiologisch onderzoek.
• De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) en het Nederlandse RIVM concludeerden in 2023 bij de herregistratie dat glyfosaat bij de huidige blootstellingsniveaus geen onaanvaardbaar risico vormt voor de volksgezondheid.
• Dierstudies tonen aanwijzingen dat glyfosaat het darmmicrobioom kan verstoren en de stof wordt epidemiologisch in verband gebracht met hogere risico's op de ziekte van Parkinson en non-Hodgkinlymfoom. Het bewijs is echter niet sluitend.
• Voor het milieu zijn de effecten duidelijker aangetoond: glyfosaat vermindert de biodiversiteit van bodemorganismen, schaadt bijen en andere bestuivers indirect door het elimineren van wilde bloemplanten, en vergroot de kans op resistentie bij onkruidsoorten bij intensief gebruik.

De afweging: bij professioneel en zorgvuldig gebruik zijn de risico's beheersbaar, maar het middel is niet zonder bezwaren. Dit verklaart waarom particulier gebruik in Nederland al is verboden terwijl agrarisch gebruik vooralsnog mogelijk blijft.

Alternatieven voor particulieren in 2026

Als particulier kun je in Nederland geen glyfosaat meer gebruiken, maar er zijn goede en effectieve alternatieven:

Pelargonzuur

Het nieuwe Roundup voor particulieren bevat geen glyfosaat meer, maar pelargonzuur (afgeleid van geraniumsoorten). Het werkt als contactherbicide: de plant sterft bovengronds af, maar de wortels blijven soms in leven. Goed voor jonge, eenjarige onkruiden op verharding. Minder geschikt voor hardnekkige wortelonkruiden zoals paardenbloem of brandnetel. Prijs per liter is hoger dan bij glyfosaat.

Geconcentreerd azijnzuur

Azijnzuur met een concentratie van 15 tot 20% (let op: niet gewone tafelazijn van 5%) werkt als contactherbicide op verhardingen en paden. Breng het doelgericht aan met een spuitfles. Voordeel: breekt snel af in de bodem. Nadeel: bijtend voor ogen en huid, gebruik veiligheidsbril en handschoenen. Niet toepassen op gevoelige beplanting in de buurt.

Thermische onkruidbestrijding

Heet water of een open vuur (weedburner of gasbrander) doodt onkruid direct door verhitting van de plantcellen. Gastbranders zijn te huur bij tuincentra en bouwmarkten. Gebruik altijd brandveiligheidsmaatregel en gebruik ze nooit bij droogte of harde wind. Goed voor voegen in bestrating, grindpaden en opritten.

Mechanisch verwijderen

Schoffelen, wieden en wortels uitsteken blijft de meest effectieve en duurzame methode. Gebruik een onkruidsteker of voegenschoffel voor onkruid tussen tegels en in grindpaden. Het vergt meer tijd maar heeft geen bijwerkingen voor mens, huisdier of bodem.

Bodembedekking en mulch

Preventie is de slimste aanpak: bedek de bodem in borders en siertuin met houtsnippers, boomschors of een organische mulchlaag van 5 tot 8 centimeter. Combineer eventueel met een worteldoek eronder voor extra onkruidwering. Dit is een langetermijnoplossing die ook de bodemvochtigheid verbetert.

Wat als het onkruid niet verdwijnt?

Professionele gebruikers die na behandeling geen resultaat zien:

1. Controleer de toepassing – was het onkruid volledig nat? Was het droog genoeg na het spuiten? Koele temperaturen (onder 10 graden) vertragen de werking aanzienlijk.
2. Wacht minimaal 14 dagen – glyfosaat werkt langzaam. Zichtbare vergeling en afsterving treden op na 7 tot 21 dagen, afhankelijk van het onkruid en de temperatuur.
3. Herbehandel bij hardnekkige soorten – wortelonkruiden als ridderzuring of paardenbloem vragen soms twee behandelingen met 3 tot 4 weken tussentijd. Wacht tot het onkruid opnieuw uitloopt.
4. Controleer op resistentie – sommige onkruidsoorten (kweekgras, zaadonkruid in intensieve akkerbouw) zijn in Nederland resistent geworden tegen glyfosaat. Wissel in dat geval af met een andere toegelaten werkzame stof of methode.

Lees meer over mechanische en biologische alternatieven voor duurzaam onkruidbeheer als chemische methoden niet meer volstaan of verboden zijn.

Veilig bewaren en afvoeren

Heb je als professional nog een voorraad glyfosaat-houdend middel in opslag? Houd rekening met het volgende:

• Bewaar het in de originele, goed afgesloten verpakking op een koele, droge en vorstvrije locatie.
• Bewaar het buiten bereik van kinderen en huisdieren, bij voorkeur in een afgesloten opslagkast.
• Sla het niet op naast voedsel, diervoeder, zaaizaad of geneesmiddelen.
• Restanten en lege verpakkingen lever je in bij een erkend KCA-depot (Klein Chemisch Afval) of een erkende professionele afvalverwerker. Nooit door het riool gieten of bij het restafval gooien.

Particulieren die per ongeluk nog een fles glyfosaat thuis hebben van vóór het verbod: lever die in bij het gemeentelijk KCA-inzamelpunt. Dit is gratis, wettelijk verplicht en de meest verantwoorde oplossing.

Veelgestelde vragen

Mag ik als particulier in 2026 nog glyfosaat gebruiken in Nederland?

Nee. Sinds 2023 is het voor particulieren volledig verboden om glyfosaat-houdende middelen te kopen of te gebruiken in Nederland. De NVWA handhaaft actief en legt boetes op. Ook het online bestellen van buitenlandse glyfosaatproducten is illegaal.

Welk alternatief voor Roundup kan ik als particulier gebruiken?

De nieuwe Roundup-formules voor particulieren bevatten pelargonzuur in plaats van glyfosaat. Dit is een plantaardige stof die goed werkt tegen jonge onkruiden. Andere opties zijn geconcentreerd azijnzuur (15-20%), heet water, een gasbrander of handmatig wieden. Voor langetermijn preventie werkt mulch of bodembedekking het best.

Hoe lang duurt het voordat glyfosaat werkt?

Glyfosaat werkt langzaam. Eerste tekenen van vergeling en afsterving zijn zichtbaar na 7 tot 10 dagen. Volledige afsterving inclusief de wortels treedt op na 14 tot 21 dagen, afhankelijk van de onkruidsoort en de temperatuur. Wacht deze periode af voor je herbehandelt.

Is glyfosaat gevaarlijk voor mensen?

Bij correct gebruik en in aanbevolen concentraties zijn de risico’s beheersbaar. Het IARC classificeerde glyfosaat als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ (2A), maar de EFSA concludeerde in 2023 dat het veilig is bij huidige blootstellingsniveaus. Draag altijd beschermende kleding en handschoenen bij professioneel gebruik.

Hoe verwijder ik glyfosaat uit de grond na gebruik?

Glyfosaat bindt snel aan bodemdeeltjes en breekt binnen weken tot maanden af door bodemmicroben. Normaal gesproken hoef je de grond niet te behandelen. Spoel gereedschap en spuitapparatuur af met water en verwerk het spoelwater als chemisch afval via het KCA-punt.

Mag een hovenier glyfosaat gebruiken?

In de meeste gevallen niet. Hoveniers en groenonderhoudsbedrijven vallen onder het verbod op chemische onkruidbestrijding in de niet-agrarische sector. Uitzonderingen bestaan voor de bestrijding van invasieve soorten na ontheffing. Raadpleeg het Ctgb of de gemeente voor de actuele regels in jouw situatie.

Kan ik glyfosaat inleveren als ik het nog heb?

Ja. Lever restanten in bij het gemeentelijk Klein Chemisch Afval (KCA) depot. Dit is gratis en wettelijk verplicht. Gooi glyfosaat nooit door het riool of bij het restafval. Lege verpakkingen horen ook bij het KCA, niet bij de gewone recycling.