Box 3 belasting 2026: wat betaal je en hoe bereken je het?

Box 3 is de manier waarop de Nederlandse belasting je vermogen belast: je spaargeld, beleggingen en een tweede woning. In 2026 zijn er belangrijke wijzigingen doorgevoerd die invloed hebben op wat je betaalt. Tegelijk is het nieuwe stelsel dat eerder voor 2026 was gepland, uitgesteld. In dit artikel lees je precies hoe box 3 in 2026 werkt, hoe je berekent wat je moet betalen en welke fouten veel mensen maken.

Wat valt onder box 3?

Box 3 heet officieel de vermogensrendementsheffing. Je betaalt belasting over de waarde van je vermogen, ongeacht of je dat vermogen ook daadwerkelijk als rendement hebt verdiend. Wat valt eronder?

• Spaargeld en deposito’s bij een bank
• Beleggingen: aandelen, obligaties, fondsen
• Een tweede woning of vakantiewoning (niet je eigen huis)
• Verhuurde woningen
• Vorderingen op derden (bijvoorbeeld een lening die je aan iemand hebt verstrekt)
• Cryptovaluta
• Contant geld boven een bepaald drempelbedrag

Je eigen woning valt niet in box 3, maar in box 1. De hypotheek op je eigen woning telt ook niet als schuld in box 3. Een hypotheek op een tweede woning mag je juist wél als schuld aftrekken.

Hoeveel heffingsvrij vermogen heb je in 2026?

Het goede nieuws: je betaalt niet over je volledige vermogen. Er geldt een heffingsvrij vermogen: een drempel waaronder je niets betaalt. In 2026 is die drempel flink verhoogd:

• Alleenstaande: €59.357 heffingsvrij vermogen
• Fiscale partners: €118.714 heffingsvrij vermogen samen

Heb je spaargeld van €40.000 en bent je alleenstaand? Dan betaal je in 2026 geen box 3-belasting. Je zit ruim onder de grens. Heb je €80.000 spaargeld? Dan betaal je alleen over het gedeelte boven €59.357, dus over €20.643.

De vrijstelling geldt per peildatum 1 januari 2026. De stand van je vermogen op die datum bepaalt wat je aangeeft in je belastingaangifte 2026, die je in 2027 indient.

Fictief rendement: zo wordt je belasting berekend

In box 3 werk je niet met je werkelijke rendement, maar met een fictief rendement: een percentage dat de Belastingdienst vaststelt. Je betaalt belasting over dat fictieve bedrag, ook al heb je meer of minder verdiend. Dit systeem staat al jaren ter discussie, maar is in 2026 nog steeds van kracht.

De fictieve rendementen voor 2026 zijn:

• Spaargeld: 1,28% (voorlopig tarief, definitief in 2027)
• Beleggingen (overig vermogen): 6,00%
• Schulden: aftrekbaar tegen 2,62%

Het tarief van de heffing over dit fictieve rendement is 36% in 2026. Dat is hetzelfde als in voorgaande jaren.

Let op: het rendementspercentage op spaargeld (1,28%) is een voorlopig getal. De Belastingdienst stelt het definitieve percentage vast nadat de werkelijke spaarrente over 2026 bekend is. Dit kan dus nog iets veranderen.

Stap voor stap: box 3-belasting berekenen

Zo bereken je je box 3-belasting over 2026:

1. Tel je vermogen op per 1 januari 2026. Spaargeld plus beleggingen plus overig vermogen.
2. Trek je schulden af. Schulden in box 3 zijn aftrekbaar (minus een drempel van €3.400 voor alleenstaanden).
3. Trek het heffingsvrij vermogen af. €59.357 voor alleenstaanden, €118.714 voor fiscale partners.
4. Verdeel het resterende vermogen over de categorieën. Spaargeld en beleggingen kennen elk een ander fictief rendement.
5. Bereken het fictieve inkomen. Spaargeld × 1,28% + beleggingen × 6,00% − schulden × 2,62%.
6. Bereken de belasting. Fictief inkomen × 36%.

Rekenvoorbeeld

Je hebt €100.000 spaargeld en geen beleggingen of schulden. Je bent alleenstaand.

• Vermogen: €100.000
• Minus heffingsvrij vermogen: €59.357
• Belast vermogen: €40.643
• Fictief rendement: €40.643 × 1,28% = €520
• Belasting: €520 × 36% = €187

Dat is de box 3-belasting die je in dit geval betaalt. Een relatief laag bedrag, omdat spaargeld een laag fictief rendement heeft in 2026.

Had je datzelfde bedrag volledig belegd? Dan was het fictieve rendement 6,00%: €40.643 × 6% = €2.439. De belasting: €2.439 × 36% = €878. Dat verschil is aanzienlijk.

Bezwaar als je werkelijke rendement lager is

Heb je in 2026 minder rendement gemaakt dan het fictieve percentage? Dan kun je bezwaar maken bij de Belastingdienst en aantonen wat je werkelijke rendement was. Dit heet de tegenbewijsregeling. De Belastingdienst past dan je aanslag aan op basis van het werkelijke rendement als dat lager ligt.

Voor dit tegenbewijs gelden de volgende regels:

• Je moet je werkelijke rendement kunnen aantonen met bankafschriften, beleggingsoverzichten en soortgelijke documenten.
• Het werkelijke rendement omvat zowel opbrengsten (rente, dividend, huur) als waardeveranderingen (koersstijgingen en -dalingen).
• Je kunt bezwaar maken binnen 6 weken na de aanslag.

Lees meer over de tegenbewijsregeling box 3 bij de Belastingdienst. Als je denkt in aanmerking te komen, doe dan tijdig aangifte en bewaar alle relevante documenten.

Nieuw stelsel box 3: uitgesteld tot 2028

Er was al lang kritiek op het fictieve rendement in box 3. Als je pech had op de beurs, betaalde je toch belasting over een rendement dat je nooit had gemaakt. De Hoge Raad oordeelde in 2021 dat het systeem in strijd was met het eigendomsrecht.

Het plan was om vanaf 2026 te heffen over het werkelijke rendement in box 3. Maar dat is uitgesteld tot 2028. Op 12 februari 2026 heeft de Tweede Kamer de nieuwe wet voor box 3 aangenomen, maar de invoering is bepaald op 1 januari 2028.

Wat betekent dit in de praktijk?

• In 2026 en 2027 geldt nog het fictieve rendement.
• Vanaf 2028 betaal je over wat je werkelijk hebt verdiend aan rente, dividend, huur en waardestijging.
• Je kunt verliesjaren dan ook verrekenen met winstjaren.

Heb je veel spaargeld en weinig beleggingen? Dan werkt het nieuwe stelsel waarschijnlijk gunstig voor je uit. Heb je sterk gestegen beleggingen? Dan kan de belastingdruk juist hoger worden. Het loont om je situatie goed te analyseren voor 2028 ingaat.

Cryptovaluta en box 3

Heb je bitcoin, ethereum of andere cryptomunten? Die vallen ook in box 3 en tellen mee bij de berekening van je vermogen op 1 januari 2026. Je geeft de waarde in euro’s op die dag aan. De Belastingdienst heeft dit de afgelopen jaren steeds strikter gehandhaafd.

Gebruik de waarde in euro’s op de peildatum (1 januari). Noteer dus op tijd de koers van je cryptovaluta, want platforms bewaren historische koersdata, maar dat is niet altijd makkelijk terug te vinden. Bekijk hoe je cryptovaluta aangeeft in de belastingaangifte.

Veelgemaakte fouten bij box 3

Elk jaar maken mensen fouten bij het invullen van box 3. De meest voorkomende:

• Peildatum vergeten. Je geeft de vermogensstand op 1 januari 2026 aan, niet het gemiddelde van het jaar en niet de stand op 31 december. Heb je een grote som geld ontvangen op 2 januari? Dan telt dat al niet meer mee voor 2026.
• Schulden vergeten af te trekken. Schulden in box 3 (zoals een lening op een tweede woning of een persoonlijke lening) mag je aftrekken van je vermogen. Er geldt een drempel van €3.400 per persoon, daarboven is de rest aftrekbaar.
• Buitenlands spaargeld niet opgeven. Heb je een bankrekening in het buitenland? Die moet je melden in box 3, net als Nederlandse rekeningen. De Belastingdienst wisselt automatisch gegevens uit met banken in andere landen.
• Geen bezwaar bij laag werkelijk rendement. Veel mensen met alleen spaargeld in 2022 en 2023 hadden een werkelijk rendement onder het fictieve percentage. Zij konden bezwaar maken maar deden dat niet.
• Fiscaal partnerschap niet benutten. Fiscale partners mogen hun gezamenlijk heffingsvrij vermogen (€118.714) vrij verdelen. Je kunt ervoor kiezen om meer vermogen bij de partner met het laagste inkomen onder te brengen om zo belasting te besparen.
• Vergeten dat vakantiewoning erbij hoort. Een tweede woning in Nederland of het buitenland valt in box 3 op basis van de WOZ-waarde, minus eventuele hypotheek op die woning.

Hoe verhoudt box 3 zich tot box 1 en box 2?

Veel mensen weten niet precies hoe de drie boxen van de Nederlandse inkomstenbelasting van elkaar verschillen. Een korte uitleg:

• Box 1: Inkomen uit werk en woning. Hieronder valt je salaris, winst uit onderneming, alimentatie en het eigenwoningforfait. Het tarief loopt op van 36,97% tot 49,50% (tarieven 2026).
• Box 2: Inkomen uit aanmerkelijk belang. Heb je 5% of meer aandelen in een bedrijf? Dan valt dividend en winst bij verkoop in box 2. Tarief: 24,5% tot €67.000 en 31% daarboven.
• Box 3: Inkomen uit sparen en beleggen. Je vermogen boven de heffingsvrije grens. Effectief tarief afhankelijk van de samenstelling van je vermogen en het fictieve rendement.

Het voordeel van box 3 is dat het tarief effectief lager uitpakt dan box 1 als je veel vermogen hebt. Maar als je pech hebt op de beurs of als de spaarrente laag is, betaal je soms over een rendement dat je nooit hebt ontvangen.

Box 3 aangifte doen: praktische stappen

Hoe doe je aangifte voor box 3? De Belastingdienst vult veel gegevens tegenwoordig al in via de vooringevulde aangifte (VIA). Maar controleer altijd of de bedragen kloppen. Dit zijn de stappen:

1. Log in op Mijn Belastingdienst. Ga naar belastingdienst.nl en log in met DigiD. Daar vind je de vooringevulde aangifte.
2. Controleer de box 3-gegevens. De Belastingdienst heeft gegevens ontvangen van Nederlandse banken en brokers. Controleer of alle rekeningen en beleggingen erin staan.
3. Voeg ontbrekende vermogensbestanddelen toe. Buitenlandse bankrekeningen, cryptovaluta, vorderingen en onderlinge leningen staan vaak niet vooringevuld. Voeg deze zelf toe.
4. Verdeel het vermogen over de categorieën. Geef aan welk deel spaargeld is en welk deel beleggingen. Dit bepaalt het fictieve rendement dat wordt toegepast.
5. Controleer schulden. Voer eventuele schulden in box 3 in, inclusief de drempel van €3.400.
6. Dien de aangifte in. De deadline is normaal 1 mei (aangifte 2026 = deadline 1 mei 2027). Heb je meer tijd nodig? Vraag uitstel aan voor 1 mei.

Meer uitleg over de belastingaangifte stap voor stap vind je in ons uitgebreide stappenplan.

Wat als je het niet eens bent met je aanslag?

Ontvang je een aanslag inkomstenbelasting die je te hoog vindt? Je hebt de volgende opties:

1. Bezwaar indienen. Doe dit binnen 6 weken na de aanslag. Stuur een bezwaarschrift naar de Belastingdienst met uitleg waarom je het niet eens bent.
2. Tegenbewijsregeling gebruiken. Als je werkelijke rendement lager was dan het fictieve percentage, toon je dat aan met bewijsstukken.
3. Aangifte controleren op fouten. Heb je iets verkeerd ingevuld? Je kunt een verbeterde aangifte indienen zolang de aanslag nog niet onherroepelijk vaststaat.
4. Beroep bij de rechter. Wijst de Belastingdienst je bezwaar af? Dan kun je in beroep bij de rechtbank. Dit is zinvol als het om een groot bedrag gaat.

Veelgestelde vragen

Hoeveel heffingsvrij vermogen heb ik in box 3 in 2026?

In 2026 is de vrijstelling €59.357 voor alleenstaanden en €118.714 voor fiscale partners samen. Over vermogen onder die grens betaal je geen box 3-belasting.

Wat is het fictief rendement op spaargeld in 2026?

Het voorlopige fictieve rendement op spaargeld is 1,28% in 2026. Dit is lager dan het rendement op beleggingen (6,00%). Het definitieve percentage wordt later in 2027 vastgesteld op basis van de werkelijke spaarrente.

Wanneer gaat het nieuwe box 3-stelsel in?

Het nieuwe stelsel, waarbij je over werkelijk rendement wordt belast, gaat in op 1 januari 2028. De Tweede Kamer heeft dit op 12 februari 2026 goedgekeurd. In 2026 en 2027 geldt nog het fictieve rendement.

Moet ik cryptovaluta opgeven in box 3?

Ja. Cryptovaluta zoals bitcoin en ethereum vallen in box 3. Je geeft de waarde in euro’s op op de peildatum 1 januari. De Belastingdienst handhaaft dit steeds strikter.

Wat als mijn werkelijke rendement lager was dan het fictieve?

Dan kun je bezwaar maken bij de Belastingdienst via de tegenbewijsregeling. Je toont aan wat je werkelijk hebt verdiend met bankafschriften en beleggingsoverzichten. De aanslag wordt dan aangepast als je rendement lager was.

Mag ik schulden aftrekken in box 3?

Ja, schulden in box 3 (zoals een lening op een tweede woning) zijn aftrekbaar van je vermogen. Er geldt een drempel van €3.400 per persoon. Alles boven die drempel mag je aftrekken.

Wanneer geef ik mijn box 3-vermogen van 2026 op?

Je geeft dit op in je belastingaangifte over 2026, die je in 2027 indient (doorgaans tussen maart en mei 2027). De peildatum is 1 januari 2026: de stand van je vermogen op die dag.